Ukryty w swojej muzyce
2010-11-22 11:02:10

O Andrzeju Czajkowskim, pianiÅ›cie i kompozytorze, mówi David Ferré – amerykaÅ„ski krytyk muzycznym, autor książki „Inny Czajkowski”.

Ferre, Grzybowski- Jak rozpoczęła się pana przygoda z postacią Andrzeja Czajkowskiego?

- Po raz pierwszy zetknÄ…Å‚em siÄ™ z Andrzejem w 1978, kiedy graÅ‚ II Koncert Fortepianowy Bartoka z Rochester Philharmonic Orchestra pod batutÄ… Davida Zinmana, który byÅ‚ jego dobrym przyjacielem. GraÅ‚ przepiÄ™knie. Po przerwie, kiedy Å›wiatÅ‚a już przygasaÅ‚y, Andrzej pojawiÅ‚ siÄ™ w drzwiach na prawo od sceny i na widoku 2 tysiÄ™cy par oczu zajÄ…Å‚ wolne miejsce, by posÅ‚uchać jak Zinman dyryguje II SymfoniÄ… Rachmaninowa.

Fot. David Ferré (po prawej) z Maciejem Grzybowskim – pianistÄ…, popularyzatorem twórczoÅ›ci Andrzeja Czajkowskiego.

- Co najbardziej wtedy pana w nim zaintrygowało?

- Niesamowita obecność na scenie i intensywność gry. To w poÅ‚Ä…czeniu z jego powrotem na salÄ™, by posÅ‚uchać dyrygujÄ…cego przyjaciela, wywarÅ‚o na mnie duże wrażenie. I to nazwisko – Czajkowski – czy istnieje jakiÅ› zwiÄ…zek z wielkim Piotrem Czajkowskim? Po koncercie ktoÅ› podszedÅ‚ do Andrzeja i zaczÄ…Å‚: „Mam pytanie..”. Andrzej uciÄ…Å‚ od razu, odpowiadajÄ…c: „Nie jestem spokrewniony”. To byÅ‚ wÅ‚aÅ›nie caÅ‚y Andrzej, żartobliwy i może nieco nonszalancki.

- A jaka była jego obecność na scenie?

- Nie przejmowaÅ‚ siÄ™ publicznoÅ›ciÄ…, choć czasem go denerwowaÅ‚a, liczyÅ‚a siÄ™ tylko muzyka. Bardzo angażowaÅ‚ siÄ™ w grÄ™, staraÅ‚ siÄ™ dokÅ‚adnie wydobyć intencje kompozytora, jakby komponowaÅ‚ na nowo utwór w czasie gry. Problem tkwiÅ‚ w tym, że nie ćwiczyÅ‚ wystarczajÄ…co dużo, żeby zawsze móc zrealizować swoje pomysÅ‚y. ZdarzyÅ‚o siÄ™ wiÄ™cej niż kilka „chaotycznych” koncertów, bo nie byÅ‚ dobrze przygotowany. Niektórzy opowiadali mi także, że Andrzej najlepiej graÅ‚ na próbach, kiedy nie przeszkadzaÅ‚y mu nerwy. Sam nazywaÅ‚ siebie Próbnym PianistÄ… [Rehearsal Pianist].

Andrzej Czajkowski- Dlaczego zdecydowaÅ‚ siÄ™ pan napisać książkÄ™ „Inny Czajkowski”?

Andrzej Czajkowski, fot. Sophie Baker, źródÅ‚o: andretchaikowsky.com

- W 1982 przeczytaÅ‚em w gazecie, że zmarÅ‚ w wieku zaledwie 46 lat. Nie mogÅ‚em w to uwierzyć, bo wydawaÅ‚ siÄ™ peÅ‚en życia, kiedy go po raz pierwszy zobaczyÅ‚em 4 lata wczeÅ›niej. A później dowiedziaÅ‚em siÄ™, że zgodnie z jego ostatniÄ… wolÄ… jego czaszka zostaÅ‚a przekazana Królewskiemu Towarzystwu Szekspirowskiemu jako rekwizyt w przedstawieniach Hamleta. SzokujÄ…ce! JakÄ…  trzeba być osobÄ…, by zrobić coÅ› takiego? W '85 r. przeprowadziÅ‚em siÄ™ do Londynu, by pisać o wydarzeniach zwiÄ…zanych z 300. rocznicÄ… urodzin Bacha, Haendla i Scarlattiego. Ale najpierw chciaÅ‚em napisać coÅ› o Andrzeju, który koÅ„czyÅ‚by wÅ‚aÅ›nie 50 lat. Owo „coÅ›” miaÅ‚o być paroma artykuÅ‚ami, nie książkÄ…. Kiedy rozpoczÄ…Å‚em zbierać materiaÅ‚y, odkryÅ‚em, że Andrzej byÅ‚ muzykiem „kompletnym”, który wyrażaÅ‚ siebie nie tylko jako pianista, ale także jako kompozytor. PoÅ‚knÄ…Å‚em haczyk i kontynuowaÅ‚em moje dociekania przez kolejne 5 lat. Wszyscy, z którymi rozmawiaÅ‚em o Andrzeju pytali siÄ™ mnie czego zdoÅ‚aÅ‚em siÄ™ o nim dowiedzieć, wiÄ™c postanowiÅ‚em wszystko spisać i w ten sposób powstaÅ‚a książka.

- Czy jej napisanie wpłynęło na pana życie?

- Andrzej byÅ‚ wyjÄ…tkowÄ… postaciÄ… – przykÅ‚adem jak można żyć caÅ‚kowitÄ… wiarÄ…, że „jakoÅ› to bÄ™dzie”. Nie przejmowaÅ‚ siÄ™ pieniÄ…dzmi, recenzjami czy tym, gdzie bÄ™dzie jego kolejny koncert. NauczyÅ‚em siÄ™, że za bardzo przejmujemy siÄ™ sÅ‚usznoÅ›ciÄ… naszych decyzji. PowinniÅ›my po prostu robić to, co pragniemy, zamiast ciÄ…gle o tym mówić. PowinniÅ›my żyć i nie martwić siÄ™ za dużo. To byÅ‚ najwiÄ™kszy wpÅ‚yw na moje życie, ponieważ kiedy spróbowaÅ‚em zastosować tÄ™ zasadÄ™ w życiu okazaÅ‚o siÄ™, że to dziaÅ‚a. Zawsze dziaÅ‚a.

- Porozmawiajmy o jego twórczoÅ›ci. Podoba siÄ™ panu?

- Chyba możemy siÄ™ zgodzić co do tego, że jego dzieÅ‚a sÄ… niezwykle dobrze skomponowane. Nie ma w nich żadnych „tanich chwytów”, dlatego przede wszystkim ceniÄ™ jego rzemiosÅ‚o. PrzykÅ‚adem mistrzowskiego rzemiosÅ‚a jest II Kwartet Smyczkowy. Co do brzmienia to najbardziej przemawiajÄ… do mnie Inwencje i Sonata na klarnet. Sonety sÄ… dla mnie za trudne, czasem chciaÅ‚bym je usÅ‚yszeć bez Å›piewu. Poza tym sÄ… pewne utwory, których nigdy jeszcze nie usÅ‚yszeliÅ›my, jak Sonata fortepianowa, Koncert Skrzypcowy, utwory solowe na klarnet czy opera Kupiec wenecki.

- A co fascynuje pana w jego muzyce?

- Kiedy jej sÅ‚ucham fascynujÄ… mnie pomysÅ‚y muzyczne Andrzeja; to, jak zdoÅ‚aÅ‚ je zapisać i wydobyć na Å›wiatÅ‚o dzienne. Jego muzyka jest peÅ‚na pomysÅ‚ów, czasem może jest ich nawet za dużo. Niektóre siÄ™ sprawdzajÄ…, inne nie. Wszystkie sÄ… jednak prawdziwym wyrazem tego kim i czym byÅ‚. Do tego stopnia możemy go poznać, w jakim pokazaÅ‚ siebie w muzyce. PróbowaÅ‚ pokazać w niej swojÄ… osobowość, swoje uczucia, problemy, caÅ‚ego siebie.

- Uważa pan, że jego twórczość jest znana i wÅ‚aÅ›ciwie doceniona?

- Andrzej nie dbaÅ‚ o sÅ‚awÄ™, ani jako pianista ani jako kompozytor. A wartość? Każdy musi sam o niej zdecydować. Dla Andrzeja miaÅ‚a wartość, ponieważ byÅ‚a prawdziwym wyrazem tego, co pragnÄ…Å‚ przekazać. SÅ‚uchajÄ…c jego muzyki możemy nie być zachwyceni. Jednak gdy bÄ™dziemy sÅ‚uchać, starajÄ…c siÄ™ usÅ‚yszeć jego woÅ‚anie, by wyrazić siebie, swoje prawdziwe „ja”, wtedy ta muzyka nabiera nowego znaczenia. To nie jest proste. Nie wystarczy usiąść na krzeÅ›le, posÅ‚uchać i zdecydować czy mi siÄ™ podoba, ponieważ wtedy możemy zgubić istotÄ™. Najlepiej ujÄ…Å‚ to T. S. Eliot: „DoÅ›wiadczyliÅ›my, ale nie pojÄ™liÅ›my znaczenia” [„We had the experience but we missed the meaning”].

Rozmawiała Małgorzata Czech

 


Więcej:
Victoires de la Musique Classique rozdane!2016-03-03 18:53:15Victoires de la Musique Classique to francuski odpowiednik nagrody Grammy w muzyce poważnej. W tegorocznej edycji najwięcej nominacji i nagród powędrowało w ręce artystów Warner Classics i Erato.
Konkurs Seiferta po raz drugi!2016-02-21 21:24:46Pomysł Międzynarodowego Jazzowego Konkursu Skrzypcowego im. Zbigniewa Seiferta zrodził się z potrzeby podkreślenia znaczenia jazzowych skrzypiec. Przede wszystkim jednak powstał po to, by upamiętnić jednego z największych skrzypków jazzowych naszych czasów, wspaniałego polskiego jazzmana
Znamy wyniki II Międzynarodowego Konkursu Kompozytorskiego im. K. Szymanowskiego2015-12-19 22:27:26Daniele Gasparini z Włoch zwyciężył w II Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Jego kompozycja nosi tytuł „Snowise, snowhere, snoway. Snowsence”.
Jerzy Katlewicz nie żyje2015-11-16 18:38:37Zmarł Jerzy Katlewicz dyrektor Filharmonii Krakowskiej w latach 1968-1980. Informację o śmierci dyrygenta podała dziś Filharmonia Krakowska.
Koryfeusze Muzyki Polskiej rozdane!2015-11-12 18:41:0311 listopada 2015 roku podczas uroczystej Gali w Studio Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego w Warszawie ogłoszono laureatów nagrody Koryfeusz Muzyki Polskiej 2015. Wszystkim zwycięzcom gratulujemy!
Jest zwycięzca Konkursu Chopinowskiego!2015-10-21 06:19:47Seong-Jin Cho, dwudziestojednoletni pianista z Seulu (Korea Południowa) podbił serca jury wykonaniem koncertu e-moll opus 11. na fortepianie Steinway&Sons.
Wizyta Księżnej Takamado w Muzeum Fryderyka Chopina2015-10-12 06:39:36W ramach trwającej od 11 do 14 października tego roku wizyty w Polsce, Jej Cesarska Wysokość Księżna Takamado odwiedzi Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie.
Opera Krakowska na medal2015-06-18 20:23:42Opera Krakowska została uhonorowana najwyższym odznaczeniem Miasta Krakowa – Brązowym Medalem „Cracoviae Merenti”, który z rąk Prezydenta Miasta Krakowa Jacka Majchrowskiego odebrał Dyrektor Opery Krakowskiej Bogusław Nowak oraz wieloletni pracownicy Opery Krakowskiej.
Cracovia Danza w Indiach, Stanach Zjednoczonych i Francji2015-05-07 17:18:41Balet Dworski Cracovia Danza promuje polską kulturę za granicą. W maju krakowscy artyści zaprezentują spektakl Alla Polacca w Stanach Zjednoczonych i Francji.
Sinfonia Varsovia w Azji2015-05-02 17:15:12Orkiestra Sinfonia Varsovia wyrusza na tournée po Azji. Wystąpi z 17 koncertami w ramach festiwalu Szalone Dni Muzyki w Japonii, a następnie po raz pierwszy historii zespołu, wykona 3 koncerty w Chinach.